Geografski zavičajnik

VUJAN – PLANINA VUKOVA

GEOGRAFSKI ZAVIČAJNIK (13)

VUJAN – PLANINA VUKOVA

Vujan, foto Saša Savović, 2016
Vujan, foto Saša Savović, 2016

 

Planina Vujan nalazi se severoistočno od Čačka. Iako nije visoka, samo 853 metara nadmorske visine, ona dominira iznad ravnice Zapadne Morave. Po lokalnoj legendi njen naziv potiče od reči „ujati” („hujati”), što predstavlja zvuk vetra koji duva kroz šumu. Narodna domišljatost prekrila je više nego jasan naziv, jer imenica Vujan predstavlja hipokoristik imenice „vuk” (VUK-VUJO-VUJAN). Ne bi bilo ništa neobično da se planina nazove po nekoj životinji. Nije isključeno ni da je ovo područje u prošlosti bilo stanište baš takvih divljih zveri.

Međutim, treba imati na umu da je vuk bio i kultna životinja u staroj srpskoj prehrišćanskoj religiji, i da je poštovanje takvih božanastva redovno zamenjivano slavljenjem hrišćanskih svetitelja. Tako je sveti arhanđel Mihailo (kome je posvećen današnji manastir Vujan) često supstituisao kultove posvećene vuku. Ova pretpostavka ne mora biti tačna, ali zanimljivo je pojavljivanje nekoliko važnih naziva iz srpske mitologije u toponomistici Čačka i najbliže okoline, poput imena planine Troglav ili sela Vidova.

Crkva manastira Vujan i grobovi porodice Lunjevica, foto: Saša Savović, 2011
Crkva manastira Vujan i grobovi porodice Lunjevica, foto: Saša Savović, 2011

Ono što je sigurno, od srednjeg veka planina Vujan je prostor u kome obitavaju hrišćanske monaške skupine. Inače, manastiri se po pravilu podižu u prostoru koji svojim ambijentom nadahnjuju ljude. Sa stanovišta srednjovekovnih vrednosti takva mesta, svete planine, poseduju harizmu i sakralnu auru. U njima su delovali monasi velikog ugleda, budući svetitelji i čudotvorci. Planina Vujan predstavlja upravo takvo područje, u kome se nalazi istoimeni manastir sa grobom svetitelja čije ime i žitije nije sačuvano. Manastir je istovremeno i grobna crkva porodice Lunjevica, koju je bogato darivao, ne samo ktitor Nikola Lunjevica, već i njegova unuka, zlosrećna kraljica Draga Obrenović.

(M. Timotijević, „Kult svetitelja, mesta sećanja i politički mitovi: primer manastira Vujan, grobne crkve porodice Lunjevica”, Godišnjak za društvenu istoriju, god. 23, sv. 3, (2016), str. 33-63).

Dr Miloš Timotijević,

istoričar, muzejski savetnik Narodnog muzeja u Čačku

Ostavite odgovor