BOGORODICA GRADAČKA NA MORAVI VALOVITOJ

GEOGRAFSKI ZAVIČAJNIK (22)

Crkva foto Djordje Colovic
Čačanska crkva, druga polovina XIX veka, autor nepoznat

 

Istorija Čačka seže u daleku prošlost. Od drevnih iskopina, vladavine Rima, Vizantije pa sve do današnjih dana Čačak je kontinuirano naseljen. No, malo toga je ostalo i fizički sačuvano. U gradu ponosno stoji jedna građevina koja ga natkriljuje još od sedamdesetih godina 12. veka, zadužbina župana Stracimira, Nemanjinog brata. Priča kaže da je Stracimir bio na nekom vojnom pohodu i da ga je sa vojskom uhvatila noć. Tokom celog puta pratila ih je oluja i kiša. Nakon što su se ulogorili u dolini Morave, zaspali su. U svitanje ih je probudilo sunce i vedro nebo. Kiša je konačno stala. Stracimir je izašao iz šatora i pogledao oko sebe zadivljen prirodom koja ga je okruživala. Njegovo oduševljenje je bilo toliko da se okrenuo jednom od svojih vojvoda i saopštio mu da će na tom mestu podići zadužbinu i naselje. Morava je tada proticala blizu današnje crkve, tako da je verovatno da se ovo dogodilo na prostoru između današnje Ljubićke, Lomine i Ulice cara Dušana. Donedavno je crkva predstavljala najvišu tačku u gradu tako da je bila izdignuta iznad reke. Baš na tom mestu Stracimir podiže svoju zadužbinu, manastir Bogorodicu Gradačka. O tome da je crkva zaista zadužbina jednog od Nemanjića svedoče i sačuvani stihovi narodne pesme:

Polećela dva vrana gavrana

Od Srbije zemlje plemenite

I Morave vode valovite

Sa kubeta crkve Nemanjića

Stracimira od starine bana, sve moravske temlje gospodara.“

markica-geografski-zav-za-projekat (1)Manastir je odlikovalo postojanje dva zvonika koja su i danas vidljiva. Bio je opasan zidinama i naseljenim monasima. U okviru manastira postojala je i trpezarija, bolnica, škola. Čačani bi trebalo da budu ponosni na nemanjićki dragulj u svom gradu, posebno kada se uzme u obzir da je naša crkva starija i od Žiče, i od Hilandara, Studenice… Stracimir je sa porodicom gotovo izvesno sahranjen negde ili ispod crkve ili u porti. Njihovo grobno mesto nije do danas pronađeno. Ukoliko bi se pronašlo, crkva bi postala istorijski spomenik prve kategorije.

01 krst
Hram Vaznesenja Gospodnjeg, foto Slavuj

 

Interesantno je da je iguman manastira bio jedna od vodećih ličnosti crkve, tako da je jedno vreme u crkvi bilo i sedište mitropolije. O njenom značaju govori i podatak da je u njoj iskopano telo sa nadgrobnom pločom vojvode cara Dušana, Đurađa Žagrovića. Danas, nakon što je crkva više puta pretvarana u džamiju, bila ruinirana, obnavljana… bila dom mnogim znamenitim ličnostima poput Svetog Vladike Nikolaja Žičkog, kada znamo da je u njoj služio i Sveti Sava, da ju je posećivao i Dušan Silni, da je u 19. veku predstavljala mesto u kojem se rodila ideja o Crvenom krstu, hranionici za sirote… možemo da se dičimo i činjenicom da je čačanska crkva, nakon konačnog preuzimanja od Osmanlija, najstarija crkva na celom Balkanu u kojoj su redovna bogosluženja. A ona se nalazi baš u našem gradu.

Đorđe Čolović, veroučitelj čačanski

 

 

Ostavite odgovor