IKONOSTAS ČAČANSKE CRKVE VAŽAN SIMBOL GRADA

GEOGRAFSKI ZAVIČAJNIK (23)
IKONOSTAS ČAČANSKE CRKVE VAŽAN SIMBOL GRADA

 

01 ikonostas Crkva u Cacku
Ikonostas crkve u Čačku, foto: Saša Savović

Prvi i najveći poduhvat posle obnove hrama iz 1834. godine bila je izrada raskošnog ikonostasa (1841-1846). Ovaj posao je, kao i obnova celog hrama, podstaknut voljom energičnog episkopa Nikifora Maksimovića koji je u svoje ime crkvi priložio i dveri za ikonostas 1846. godine. Po svoj prilici episkop Nikifor Maksimović uticao je i na izbor umetnika koji je naslikao ikonostas i na kompoziciju njegove celine. U pitanju je bio Živko Pavlović iz Požarevca koji je tada u Srbiji uživao veliki ugled. Reprezentativnost ikonostasa i njegovo stilsko jedinstvo govore da je ceo poduhvat zamislio neko ko je znao kako će ova umetnički oblikovana oltarska pregrada uticati na vernike u tek nedavno obnovljenoj episkopskoj crkvi u Čačku. Za čačansku sredinu ikonostas je sa svojom arhitektonskom koncepcijom i dvorezbarskom dekoracijom bio nešto sasvim novo. Čvrstom arhitekturom, odmerenošću i jasnim raščlanjivanjem celine na pojedine sklopove i detalje, sa naglašavanjem dekoracije na glavnim partijama (carskim i bočnim dverima i gornjoj zoni sa Raspećem), ikonostas ostavlja utisak stabilne, dobro proporcionisane i harmonično usklađene oltarske pregrade. Velike dimenzije ikona i celokupnog sklopa ikonostasa u skladu su sa prostranim enterijerom hrama. Ikonostas pripada tipu razvijenih oltarskih pregrada. U pet oslikanih zona, u raskošno rezbarenom tkivu oltarske pregrade smešteno je 48 pojedinačnih ikona. Duborez, zajedno sa drvenom konstrukcijom koja nosi ikone, u skladu je sa umetničkim tokovima crkvene umetnosti prve polovine XIX veka. Za dekorativnost ove reprezentativne celine, po svemu sudeći, zaslužan je zograf Nikola Janković iz Ohrida, koji je bio obučen u duhu najboljeg rezbarskog zanata debarske tradicije. Pozlaćivanje drvorezbarenih motiva izvršeno je sa izuzetnim poznavanjem ove tehnike i sa visokim stepenom zanatsko-umetničke veštine.

01 gimnayija crkva
Veliki konzervatorski radovi na ikonostasu preduzeti već davne 1982. godine omogućili su da se prvi put sagleda i cela njegova kompozicija. Na parapetnim pločama prikazane su starozavetne predstave, što je praksa koja se po uzoru na Rusiju primenjuje od sedme decenije XVIII veka. Na ovom veoma vrednom ikonostasu uočava se i praksa predstavljanja Srba svetitelja u programu ikona na ikonostasima, što se primenjuje od polovine XVIII veka kao jedan od pokazatelja buđenja nacionalne svesti. Istovremeno to je bila i želja samog naručioca.
Pavlovićevo slikarstvoje bilo spoj težnje da se napuste presahli postvizantijski ikonografsko-stilski predlošci, nastojanje da se udovolji tadašnjem konzervativnom ukusu crkvene klijentele i unutrašnjih želja da se slikar približi akademskim obrascima slikanja. Iako ikonostas čačanske crkve nema izuzetno visoke umetničke domete, ovo slikarstvo poseduje značajnu i neprolaznu kulturno-istorijsku vrednost, jer predstavlja osobenost jedne epohe karakteristične za područje centralne Srbije. Istovremeno to je jedan od važnih simbola našeg grada, jer se upravo navršilo 170 godina od završetka njegove izrade.
Dr Miloš Timotijević, istoričar, muzejski savetnik Narodnog muzeja u Čačku

markica-geografski-zav-za-projekat (1)

Ostavite odgovor