Društvo Geografski zavičajnik

CIGANMALA – ČETVRT ZANATLIJA I MUZIKANATA

GEOGRAFSKI ZAVIČAJNIK (42)

CIGANMALA – ČETVRT ZANATLIJA I MUZIKANATA

Pomen toponima Topalovo brdo i Ciganmala, kao i samih lokaliteta koji su njima označeni, pripada XIX veku. Nijedan od putopisaca koji su ranije posećivali čačansku varošicu ili barem prolazili kroz nju, nije ostavio nikakav pomen o ovim delovima čačanskog naselja, jer po svoj prilici oni tada uopšte nisu ni postojali. Njih nema ni u turskim Katastarskim popisima nekih područja Zapadne Srbije XV i XVI veka (IIII) koje je priredio Ahmed S. Aličić  (najstariji defter potiče iz 1476, a najmlađi iz 1572. godine – Istorijski arhiv Kraljevo, Istorijski arhiv Titovo Užice i Međuopštinski istorijski Arhiv Čačak, Čačak, 1984), niti u zapisima turskog putopisca Evlije Čelebije (XVI vek), austrijskog poručnika Josifa P. Mitesera (XVIII vek), austrijskog oficira Jovana A. Peretića (XVIII vek), srpskog pisca Joakima Vujića (XIX vek), ruskog slaviste i putopisca Pavla A. Rovinskog (XIX vek), nemačkog generalštabnog kapetana Oto fon Pirha (XIX vek), austrijskog arheologa, etnologa i putopisca Feliksa Kanica (XIX vek), kao ni kod austrijskog književnika  i oficira Šandora F. Rozenfelda (XX vek). Oba dela naselja ondašnje čačanske varoši nalazila su se na samom njenom obodu, da bi danas, barem Ciganmala, postala deo šireg gradskog jezgra.

Kao i svako malo veće naselje i naše ima dosta prigradskih četvrti koje i dan-danas nose svoja pređašnja imena. Pored nekadašnje Kajnačke (između ulica Bate Jankovića i Rajićeve, nazvane tako po kajnaku – turcizam koji označava izvor – a koja je do 1815. godine bila nastanjena Turcima i muslimanima), Palilulske (današnje Palilule) i Čaršije (oko današnje Medicinske škole), u starom Čačku (kao uostalom i danas) postojala je i Ciganmala (Ulica dr Dragiše Mišovića sve do Avladžinice). Od svih navedenih mahala, samo je još ona očuvala staro i teritorijalno i imensko lice. Svoj naziv duguje Ciganima islamske veroispovesti koji su tu živeli i koji su se uglavnom bavili kovačkim, lončarskim i bakračlijskim zanatom ili su bili dobri muzikanti (najznačajnije porodice su, barem nekada, bile Mitrović, Vasić i Buzurović). Reč mahala je arapskog porekla i označava deo grada ili sela, gradsku četvrt, zaselak ili sokak. Dakle, pun naziv ovog dela grada glasio bi Ciganska mahala, ali je lokalna govorna ekonomija najpre izbacila središnji slog (jezička pojava u gramatici poznata kao sinkopa /skraćivanje/ kada se unutar reči izostavlja jedan ili više zvukova, ali i u okviru retorske potrebe koja je neretko metrički ili stilski uslovljena, mada je u govoru neuobičajena i koja ponekad postaje govorno pravilo za određene reči), a samim tim dozvala i novi akcenatski milje za navedeni primer – kratkouzlazni (mahàla) prelazi u dugouzlazni (mála) naglasak. (Miroslav Mile Mojsilović, Samo je jedan tvoj grad (Zapisi o starom Čačku), Narodni muzej u Čačku, Čačak, 2000, 317 & Abdulah Škaljić, Turcizmi u srpskohrvatskom jezik, Svjetlost, Sarajevo, 1979, 439 & Miodrag Mijo Radojičić, Nada Molerka, Grafika Jureš, Čačak, 2010, 16 & Radovan M. Marinković, Jeličke legende /narodna predanja i zaveštanja/, Čačanski glas, Čačak, 1977, 149)

Slobodan Nikolić, profesor književnosti

 

 

One thought on “CIGANMALA – ČETVRT ZANATLIJA I MUZIKANATA

Ostavite odgovor