Geografski zavičajnik

JELICA – SVETI ILIJA

GEOGRAFSKI ZAVIČAJNIK (8)
JELICA – SVETI ILIJA

Manastir Stjenik
Manastir Stjenik
Panorama Cacka snimljena sa Gradne na Jelici
Panorama Čačka, pogled sa Gradine na Jelici

Jedan od nezaobilaznih simbola Čačka sigurno je planina Jelica. Ova niska planina, čiji vrhovi ne prelaze 1.000 metara nadmorske visine (Crna stena 929, Verinje 874, Gradina 849, Rajački vis 818, Stjenik 789) pripada dinarskom sistemu planina, pruža se pravcem severozapad-jugoistok i veoma je dugačka, čak oko 30 kilometara.
Njeno ime naizgled otkriva jasan slovenski toponim. Međutim, na ovoj niskoj planini skoro da uopšte nema četinarskog drveta jele, što je i prirodno za ovo klimatsko podneblje. Postoji jedno drugo objašnjenje za ime planine Jelice i vezano je za ranohrišćansku tradiciju. Lingvistička istraživanja govore da je ime planine Jelice moglo da bude izvedeno od latinskog hagionima “Sanctus Elias” (Sveti Ilija), pri čemu se pridev “Sanctus” vremenom izgubio, pa je tako nastao staroslovenski naziv “Elica”.
Ima puno primera ovakvih toponima, posebno u primorju, takozvane „sutelice”, gde se naziv “Sanctus” izgubio i prešao u slovesnko „sut”, kao što je slučaj sa Sutomorem, čiji naziv je nastao od “Sanctus Maria”.
Na širem prostoru planine Jelice do danas je očuvano pet poznatih crkvi ili crkvišta posvećenih Svetom Iliji. Ostaje otvoreno pitanje da li ovi hramovi baštine preslovensku hrišćansku tradiciju. (Aleksandar Loma, „Sutelica – toponomastički tragovi latinskog hrišćanstva u unutrašnjosti prednemanjićke Srbije”, Istorijski glasnik 1-2, Beograd, 1987, str. 19-21; Andrija Veselinović, „Čačanski kraj u srednjem veku”, Bogorodica Gradačka u istoriji srpskog naroda, Naučni skup (ur. Milovan Vulović), Čačak, 1993, str. 61)

Dr Miloš Timotijević, istoričar, muzejski savetnik Narodnog muzeja u Čačku
Foto: Saša Savović, snimljeno 2007. godine

markica-geografski-zav-za-projekat (1)

Ostavite odgovor