Aktuelno Geografski zavičajnik

MORAVA – REKA TAJNOVITOG IMENA

GEOGRAFSKI ZAVIČAJNIK (7)

MORAVA – REKA TAJNOVITOG IMENA

Koren reči je, po svoj prilici, praslovenski, glasi morþ i znači ništa drugo do – smrt. Dosta je reči u srpskom jeziku koje smisaono izviru iz ovog korena i koje upućuju na najverovatnije značenje reči Morava: glagol mòriti (činiti da neko umre, nasilno lišavati života, usmrćivati; harati, pustošiti; zamarati, iscrpljivati, iznurivati; činiti da neko trpi, pati; pritiskati, mučiti; onespokojavati, proganjati; posustajati od umora; mučiti se oko nečega) i móriti (bojiti u crno platno ili pređu) (Rečnik srpskohrvatskog književnog i narodnog jezika, SANU, Institut za srpskohrvatski jezik, knjiga XIII, Beograd, 1988, 65-66), zatim imenice mòra (neprijatan osećaj pritiska i gušenja koji se javlja obično noću pri spavanju; teško duševno stanje, tegoba; potištenost, utučenost, nevolja, nesreća, zlo; prema narodnom verovanju devojka koja se pokazuje u različitim likovima i u snu davi ljude i sisa im krv, rđava, zla i opaka žena; kuga, pomor, bolest) i môr (crna boja za tkanine koja se pravi najčešće od kore jasenovog drveta), kao i pridevi môr (tamnomodar, tamnoplav) i mörav (tamnoplav, teget, tamnomrk). (Rečnik srpskohrvatskog književnog i narodnog jezika, SANU, Institut za srpskohrvatski jezik, knjiga XIII, Beograd, 1988, 48-49) Valjalo bi napomenuti da ista imenica u astrologiji označava tamnu pegu na površini nekih nebeskih tela (Rečnik srpskohrvatskog književnog i narodnog jezika, SANU, Institut za srpskohrvatski jezik, knjiga XIII, Beograd, 1988, 60), a da glagol morati označava nužnost, ono što je određeno i što se ne može promeniti, kao i delanje kada si prisiljen, primoran, prinuđen na nešto. (Rečnik srpskohrvatskog književnog i narodnog jezika, SANU, Institut za srpskohrvatski jezik, knjiga XIII, Beograd, 1988, 56)   

Ne zaboravimo da u okviru zapadno- i južnoslovenskog mitološkog panteona postoji i boginja Morana koja oličava zimu i smrt, ali i mitološki lik koji se zove Mora i koji označava ženskog, ali neretko i muškog, demona koji je najčešće nevidljiv ili izgleda kao nerazgovetna ljudska senka. Providnog je tela, mršav, koščat, neverovatno dugih ruku, nogu i noktiju. Ona ljudima noću sisa krv, pritiska ih i muči. (Slovenska mitologija /enciklopedisjke rečnik/, redaktori Svetlana M. Tolstoj, Ljubinko Radenković, Zepter Book World, Beograd, 2001, 364)

3 Tiho februarsko lice Rastoka
Tiho februarsko lice Rastoka, S. Nikolić

Sa druge strane, i u mitologiji drevnih Hindusa, sa kojima imamo zajedničko jezičko poreklo, postoji demon koji je kušao Budu, koji se zove Mara, a čije ime znači smrt, odnosno umreti i koji označava telesno zlo sveta. (Vera Vučkovački-Savić, Enciklopedijski rečnik indijske mitologije i religija, Slovo, Vrbas, 1995, 169)

Da li je Morava dobila svoje ime po tome što je sebi redovno uzimala danak u ljudstvu (što, nažalost, čini i dan-danas), što je morila rod čovečiji nastanjen oko nje ili po tome što su u njoj ljudi bojili (mastili) platno i kudelju, ostaje mala zagonetka koju možda i ne treba odgonetati. Tajnovitost mnogo više privlači nego jasnost. Barem u ovom svetu.

Slobodan Nikolić, profesor književnosti

markica-geografski-zav-za-projekat (1)

Ostavite odgovor